Խաղաղության պայմանագիրը սպասվում է 2027-2028 թթ․ Փաշինյանը հստակեցրել է ժամկե

Լուսանկարը` primeminister.am

Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հստակեցրել է Ադրբեջանի հետ խաղաղության պայմանագրի ստորագրման ժամկետները՝ նախանշելով 2027-2028 թվականները։ Միաժամանակ, Երևանը չի պատրաստվում սպասել քաղաքական գործընթացի վերջնական ավարտին՝ արդեն իսկ մեկնարկելով TRIPP ենթակառուցվածքային խոշոր նախագծի գործնական աշխատանքները։


Հոկտեմբերի 22-ին կառավարությունում կայացած ճեպազրույցի ժամանակ կառավարության ղեկավարն անդրադարձել է բանակցային գործընթացի դինամիկային։


«Եթե անհրաժեշտ է ավելի կոնկրետացնել ժամկետները, կարծում եմ՝ մենք խաղաղության համաձայնագիրը պետք է ստորագրենք 2027-2028-ին։ Այս տարի դժվար թե հասցնենք»,- հայտարարել է Փաշինյանը։ Նա պարզաբանել է, որ նախկինում շրջանառվող 2031 թվականը վերաբերում էր 2026-ին ընտրված խորհրդարանի և կառավարության հնգամյա գործունեության ավարտին, ոչ թե պայմանագրի կնքմանը։


Խոսելով հաջորդ քայլերի մասին՝ վարչապետն ընդգծել է Բաքվի հետ շարունակական աշխատանքի անհրաժեշտությունը։ Սակայն նա հստակ տարանջատել է խաղաղության գործընթացը և «Թրամփի ուղի՝ հանուն միջազգային խաղաղության և բարգավաճման» (TRIPP) լոգիստիկ նախագծի իրագործումը։


«Իհարկե, հիմա առաջին կարևոր հարցը TRIPP նախագծի իրագործումն է։ Հանկարծ հիմա էլ չմեկնաբանվի, թե ես ասում եմ՝ պետք է կենտրոնանանք խաղաղության համաձայնագրի վրա, ուրեմն TRIPP նախագիծը պետք է սպասի դրանից հետո։ Ոչ մեկը մյուսի հետ կապ չունի»,- շեշտել է նա։


Նախագծի գործնական փուլն արդեն մեկնարկել է։ Ըստ փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանի՝ հոկտեմբերի 22-ից Հայաստանն սկսում է երկաթուղու, ավտոճանապարհի և էլեկտրահաղորդման գծերի նախագծման աշխատանքները՝ չսպասելով հայ-ամերիկյան համատեղ զարգացման ընկերության պաշտոնական հիմնադրմանը։ Փաշինյանը համոզմունք է հայտնել, որ մինչև շինարարության փուլին հասնելը այդ ընկերությունն արդեն ստեղծված կլինի։


Հիշեցնենք, որ Երևանի և Բաքվի միջև խաղաղության և միջպետական հարաբերությունների հաստատման համաձայնագրի տեքստը նախաստորագրվել է 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում՝ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի միջնորդությամբ։


Փաստաթղթի ներպետական վավերացման գործընթացն արդեն սկսվել է. հոկտեմբերի 21-ին ԱԺ արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովը դրական եզրակացություն է տվել նախագծին, որը կքննարկվի խորհրդարանի հաջորդ շաբաթվա լիագումար նիստում։

—

Verelq: Կաթողիկոսն ընդունեց Կաթոլիկ Եկեղեցու Նեապոլի թեմի հոգևորականներին

Հոկտեմբերի 22-ին Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Երկրորդ Ծայրագույն Պատրիարք և Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում ընդունեց ուխտավորաբար Հայաստան ժամանած Կաթոլիկ Եկեղեցու Նեապոլի թեմի (Իտալիա) հոգևորականներին։

Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսն իր օրհնությունն ու բարեմաղթանքները բերեց հյուրերին՝ գոհունակությամբ խոսելով Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու և Հռոմի Կաթոլիկ Եկեղեցու եղբայրական հարաբերությունների, ինչպես նաև հայ և իտալացի ժողովուրդների պատմական առնչակցությունների մասին։

Նորին Սրբությունը մասնավորապես անդրադարձավ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի հանդեպ Նեապոլում դրսևորվող առանձնահատուկ ակնածանքին և սրբի մասունքների պահպանությանը։ Այս առնչությամբ Վեհափառ Հայրապետը հիշատակեց 2000 թվականին Ս․ Հովհաննես Պողոս Բ պապի կողմից Հայոց Եկեղեցուն Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի մասունքի ընծայումը, ինչպես նաև սրբի մասունքների վերազետեղման առիթով 2015 թվականին Նեապոլ կատարած իր այցը։

Զրույցի ընթացքում կարևորվեցին հոգևոր սպասավորների փոխայցելություններն ու փորձի փոխանակումը՝ ի նպաստ եղբայրական կապերի ամրապնդման և երկու Եկեղեցիների առաքելության առավել արդյունավորման։

Հյուրերը, շնորհակալություն հայտնելով Հայոց Հայրապետին ջերմ ընդունելության համար, նշեցին, որ Հայոց Եկեղեցու դարավոր ավանդույթներին ու հոգևոր ժառանգությանը հաղորդակից դառնալու ցանկությունն է իրենց առաջնորդել Հայաստան, և կիսվեցին սրբավայրեր այցելություններից ստացած իրենց տպավորություններով։

Հանդիպմանը Նորին Սրբությունը նաև պատասխանեց ուխտավորների հարցերին, որոնք վերաբերում էին հոգևոր-կրթական հաստատությունների գործունեությանը, հոգևորականների պատրաստությանը, Հայոց Եկեղեցու հոգեխնամ առաքելությանը, խորհուրդներին ու ծիսական կյանքին։

Վերջում Վեհափառ Հայրապետը հոգևորականներին մաղթեց Տիրոջ զորակցությունը նրանց հոգևոր ծառայության մեջ։

—

Asbarez: Pashinyan Vows to Adopt New Constitution at All Costs, Including Snap

Armenia’s Constitution and Coat of Arms

Prime Minister Nikol Pashinyan on Thursday vowed to push through a new constitution at all costs, including calling snap elections if he fails to secure support from either of the two opposition groups in parliament, which have said they will not support a new constitution because it is being dictated from Baku.

Speaking to reporters, Pashinyan said that he would first attempt to reach an agreement with the opposition groups, whose leaders have been either indicted or are in prison in his campaign to quash any dissent or opposition.

“We will try to convince our colleagues in the opposition that this is a very important issue. If that does not work, then we will pursue other scenarios—which could include holding snap elections. And who said that such a scenario is ruled out?” Pashinyan said Thursday.

Possibly, Pashinyan believes that in the event of snap elections, he would have neutralized the opposition and he would secure the majority needed to push through a new consitution.

His Civil Contract party did not secure a constitutional majority in the last parliamentary elections. Both Pashinyan and the Justice Minister have assured that the draft of the new Constitution will be published by the end of the year. The document will then become the subject of public discussion, before being submitted to parliament.

Adopting the draft requires the support of at least 70 lawmakers. The Civil Contract party holds 64 seats, meaning the ruling force is short by six votes.

The two parliamentary opposition factions have repeatedly stated that they “will not vote in favor of a Constitution imposed by Aliyev.” The secretary of the Strong Armenia faction on Thursday reaffirmed his political force’s position.

“Armenia should not change its Constitution at the behest of any external power—in this case, Ilham Aliyev. We oppose changing the Constitution to satisfy Aliyev’s demands,” said Tigran Abrahamyan. In response to a question from Azatutyun.am on whether there could be any scenario in which a lawmaker from the Strong Armenia faction might align with that agenda, Abrahamyan replied: “Our faction maintains the position that Armenia should not amend its Constitution at the behest of any external power.”

Pashinyan and his allies have already said that the primary change in the draft Constitution will not contain a reference to the Declaration of Independence. This is precisely the point being forced by Aliyev as a precondition for signing the peace treaty.

The Armenia Alliance, the other parliamentary opposition group, is staunchly opposed to removing the reference to the Declaration of Independence from the country’s fundamental law.

“This is a clearly articulated demand from Azerbaijan. How many times do they have to say it? They are compelling Pashinyan to amend the Constitution,” said Armenia Alliance secretary Artur Khachatryan.

“Instead of strengthening the country’s resolve, Pashinyan is attempting to act as an intermediary between Azerbaijan and the Armenian people, pressuring the latter to fulfill Azerbaijan’s demands,” Khachatryan added.

Pashinyan on Thursday reiterated that the decision to adopt a new Constitution has nothing to do with Azerbaijan. Yet, in a now infamous interview from February 2024, Pashinyan himself—using the analogy of a “red cloth and a bull”—stated that unless the Declaration of Independence is discarded, war will ensue. Around that same time, Foreign Minister Ararat Mirzoyan also confirmed that Azerbaijan perceives issues within Armenia’s Declaration of Independence.

Although both Pashinyan and Mirzoyan said that the Armenian side also identifies problems within Azerbaijan’s Constitution, no Armenian official currently speaks about this. Instead, Pashinyan announced Thursday that he and Aliyev had discussed the Constitution issue two months ago in Bishkek.

“I told the Azerbaijani side that questions regarding our Constitution are being raised by Azerbaijan, even though this is a matter of our internal agenda,” Pashinyan claimed to have said to Aliyev.

Pashinyan went on to say that Aliyev had acknowledged that this is a domestic matter for Armenia, while simultaneously stressing that their political stance on the matter would remain unchanged.

Beyond maintaining this position, Baku has also publicly expressed dissatisfaction, claiming that Armenia is dragging its feet on the issue.

A member of the Azerbaijani parliament—who also serves on the Foreign Relations Committee—wrote on X Wednesday that he is “concerned,” adding that, in their view, “Armenia has no desire to remove territorial claims against Azerbaijan from its Constitution.”

Pashinyan emphasized Thursday that the adoption of a new Constitution was part of both his pre-election platform and the government’s program. He would not abandon this commitment simply because it happens to align with Baku’s agenda.

Pashinyan went even further, declaring that if he fails to achieve the adoption of a new Constitution and the signing of a peace treaty, he will consider his political mission to be at an end.

“I believe that if the people of Armenia wish to see this commitment fulfilled, then it must be carried out together with the people. If the people of Armenia do not see [the value in] fulfilling this commitment…,” said Pashinyan.

—

A Weekend of Discovery, Remembrance and Armenian Heritage: 10th Anniversary Ar

Celebration of Heritage at previous Armenian Genealogy Conference.

Registration closes November 11 for the November 21 conference in Watertown, followed by a special November 22 screening of the historic film The Melody of Armenia

WATERTOWN, Mass. — Every Armenian family has a story. Some have been lovingly preserved across generations. Others survive only in fragments — a faded photograph, a family name, a village remembered by grandparents, or a story interrupted by the Armenian Genocide. For many descendants, the desire to recover those stories has become a deeply personal journey of discovery.

On Saturday, November 21, Armenians from across the United States and beyond will gather at the Armenian Cultural and Educational Center in Watertown, Massachusetts, for the 10th Anniversary Armenian Genealogy Conference, a milestone celebration of a movement dedicated to reconnecting Armenians with their families, ancestral communities and shared history.

With just one month remaining, organizers have announced the finalized lineup of speakers and are encouraging everyone interested in attending to register before the November 11 deadline.

The conference, sponsored by the Armenian Cultural Association of America, begins at 9 a.m. and promises a full day of fascinating presentations, practical research techniques, new resources and opportunities to connect with others who share a passion for Armenian family history. Read more about the upcoming event on Asbarez.

Registration and additional information are available online.

What began as an effort to introduce Armenians to the tools and resources available for researching their ancestry has grown into a vibrant community of researchers, historians, genealogists and individuals seeking to rediscover their roots.

Over the years, Armenian genealogy conferences have demonstrated that reconstructing family histories once thought permanently lost is increasingly possible. Immigration records, Ottoman-era documents, church registers, community memorial books, historical photographs and advances in DNA testing are opening doors that previous generations could scarcely have imagined.

But Armenian genealogy is about much more than names and dates. It is about restoring connections severed by genocide, displacement and migration. It is about discovering the villages where ancestors lived, the communities they built, and the relationships that connect Armenian families across continents.

The tenth anniversary conference celebrates both the progress already made and the extraordinary possibilities that lie ahead.

This year’s conference brings together leading researchers and innovators whose work is transforming how Armenians discover and preserve their family histories.

Mark Arslan: Reconstructing the Armenian Immigrant Experience
A pioneer in Armenian genealogy, Mark Arslan began researching his Armenian ancestry in 1971. A second-generation American, he established the Armenian DNA Project in 2005 and developed the Armenian Immigration Project, an extensive database documenting the Armenian diaspora in North America before 1930.

His decades of research have helped countless families identify immigrant ancestors, trace their arrival in America and reconnect with relatives whose paths diverged generations ago. His presentation will introduce participants to resources and methods for navigating the complex world of Armenian immigration and naturalization records.

Gregory Jundanian and Lisa Misakian: Preserving the Armenians of Whitinsville
What happens when an entire community becomes the subject of a genealogical research project?

Gregory Jundanian and Lisa Misakian, co-founders of the Armenians of Whitinsville Project, will demonstrate how local history, family records, photographs and personal memories can be brought together to preserve the story of an Armenian American community.

Their innovative website serves as a modern “houshamadyan,” continuing the Armenian memory-book tradition that emerged in the diaspora beginning in the late nineteenth century.

Their work offers an inspiring model for other Armenian communities seeking to document their own histories before invaluable memories and records disappear.

Zeynep Devrim Gürsel: Discovering Armenian Lives Through Ottoman-Era Photographs
Photographs can reveal stories that written documents leave untold.

Zeynep Devrim Gürsel, a media anthropologist and Associate Professor of Anthropology at Rutgers University, is the author of “Portraits of Unbelonging,” an examination of Ottoman Armenian emigration to the United States during the politically turbulent years from the 1890s through the end of Sultan Abdülhamid II’s reign in 1909.

Her research offers a fascinating perspective on the visual documentation of Armenian migration and the ways historical photographs can help reconstruct the experiences of individuals and families navigating a world of political uncertainty and displacement.

Boghos Tchitchekdjian: Connecting Armenian Families Across Europe
Armenian family histories rarely respect modern national borders. Records of a single family may be scattered across Armenia, Turkey, France, the Middle East, the United States and numerous other countries.

Boghos Tchitchekdjian, co-founder and Vice President of Relais International de Généalogie Arménienne, will introduce participants to the important work being undertaken in France to preserve Armenian genealogical records and reconnect families.

RIGA is a nonprofit organization dedicated to making dispersed archives more accessible and providing free genealogical assistance to Armenians throughout the diaspora. Its work demonstrates the tremendous potential of international cooperation in overcoming the barriers that have historically complicated Armenian family research.

George Aghjayan: DNA and the Reconstruction of Armenian Family History
For descendants of genocide survivors, traditional documentary research often encounters an almost insurmountable obstacle: the destruction or disappearance of records and the rupture of family connections.

George Aghjayan, organizer of the Armenian genealogy conferences and host of “Hye Roots: Descendants of Ararat,” will explore how advances in genetic genealogy are helping to overcome these obstacles.

His presentation will examine the critical role of DNA testing in identifying previously unknown relatives, reconstructing family relationships and recovering connections lost through generations of displacement.

DNA cannot replace historical research, but when combined with documentary evidence, oral histories and geographic knowledge, it can become an extraordinary tool for rebuilding Armenian family histories.

The conference experience will continue well beyond the final presentation.

Beginning at approximately 6 p.m., participants will gather for a festive Armenian dinner catered by Kevork Boyajian and the Armenian American Social Club of Watertown.

The evening will feature an all-star ensemble of Armenian musicians:

  • John Berberian — oud
  • Mal Barsamian — clarinet
  • Jason Naroian — vocals and drum
  • Bruce Gigarjian — guitar

The dinner promises an evening of wonderful Armenian cuisine, traditional music and lively conversation, offering participants an opportunity to deepen the connections made throughout the day.

For many conference attendees, these informal conversations are among the most rewarding parts of the experience. A discussion over dinner can lead to the discovery of a common ancestral village, an unexpected family connection or a new research partnership.

The weekend’s celebration of Armenian heritage will continue on Sunday, November 22, with a special screening of the historic Armenian film “ԵրգնՀայաստանի” (“The Melody of Armenia”).

Presented jointly by the ARF Boston “Sardarabad” Gomideh, Watertown High School’s Armenian Club and the Armenian Genealogy Conference, the screening will take place at 2 p.m. in the auditorium of the new Watertown High School, 50 Columbia Street, Watertown, Massachusetts.

First premiered in 1930, “The Melody of Armenia” offers a powerful window into the lives of Armenian Genocide survivors attempting to rebuild their world in exile.

The film tells the story of Mrs. Ghazarian, an Armenian mother living in France during the 1920s. Of her six children, five perished during the Genocide. Only one son survived, and together mother and son struggle to establish a new life while carrying the overwhelming burden of personal loss and the destruction of their homeland.

Haunted by the memories of what she endured, Mrs. Ghazarian embodies the grief, resilience and uncertainty experienced by countless Armenian survivors.

Yet the film is more than a dramatic account of one family’s suffering.

It incorporates remarkable historical footage, including images of the burning of Smyrna, appearances by prominent Armenian figures such as Alexander Khatisian and Avetis Aharonian, and scenes depicting Armenian schools, scouting organizations and community life in France.

These images offer a rare visual record of a generation that experienced the destruction of its ancestral communities while simultaneously laying the foundations of a new Armenian diaspora.

For those attending the genealogy conference, the film provides a particularly meaningful complement to the preceding day’s presentations.

Where genealogy seeks to recover the identities and relationships of individual ancestors, “The Melody of Armenia” brings viewers face to face with the historical world those ancestors inhabited — their trauma, determination, institutions and enduring commitment to Armenian identity.

Together, the conference and film screening create a weekend devoted not simply to remembering the past, but to reclaiming it.

Proceeds from the film screening will benefit the ARF Archives project, an initiative dedicated to preserving and making Armenian historical materials accessible to future generations. Additional donations are warmly encouraged.

Tickets for the screening may be purchased online.

A trailer for the film can be viewed on Instagram.

For questions about the screening, call or text (818) 649-4726.

—

AUA Launches Masters of Art in Education Program

YEREVAN — The American University of Armenia announced the launch of the Master of Arts in Education within the College of Humanities and Social Sciences, set to begin in Fall 2027. The program was made possible by the Avedisian 575 Foundation. The Avedisian family has been a longstanding supporter of AUA, contributing to the University’s growth and development throughout the years. 

“Launching the Master of Arts in Education reflects AUA’s commitment to responding to the evolving needs of Armenia,” said AUA President Dr. Bruce Boghosian. “We recognized an opportunity to build on our experience in teacher education and create a graduate program that prepares education professionals to address the challenges facing learners, educators, and schools today. I am deeply grateful to the Avedisian family, whose generous support made it possible for AUA to offer this program. We attach great value to the mutual trust and respect that has characterized our close work with the Avedisian 575 Foundation over the course of more than two decades to implement our shared vision for higher education in Armenia.” 

The program builds on AUA’s existing expertise in education to catalyze a national transformation of teacher quality in Armenia while contributing to international educational discourse, mainly through research. More specifically, building on AUA’s existing Master of Arts in Teaching English as a Foreign Language program, MAEd will expand the University’s capacity in teacher preparation, laying the foundation for a cohesive Education department.

MAEd’s mission is to elevate teacher quality in Armenia by preparing highly skilled, student-centered educators and educational leaders. The program aims to equip professionals to address the pressing demands in the educational landscape of Armenia and beyond through quality research, innovation, and best practices in the field. 

“The inspiration for this program came from the desire to build upon Ed’s accomplishments: creating schools in Armenia to provide a world-class education from Kindergarten through graduate school,” said Pamela Avedisian. “Ed recognized that the key to the success of a school was the teachers. It is our firm belief that Armenia’s greatest resource is its people and the Master of Arts in Education program at AUA represents an investment in them, not only in those that will receive the degree, but also in the children and youth that will be educated by them. It is hard to think of a better investment than that.” 

The program emphasizes equity, inclusion, and social justice, while developing graduates’ capacity to implement classroom improvements, lead curriculum and instructional initiatives, conduct applied research, and contribute to education policy. Graduates will be prepared for leadership roles in curriculum, instruction, research and policy, as well as for further graduate study and ongoing professional development.

“The Master of Arts in Education is the newest addition to AUA’s commitment to advancing education in Armenia and an important investment in the country’s educational future,” remarked CHSS Dean Dr. Hagop Yacoubian. “We are ambitious to prepare educators and leaders who can drive meaningful, evidence-based improvements across Armenia’s educational landscape, while building the research capacity needed to inform Armenia’s education system and its ongoing reform. At the same time, by grounding our research in Armenia’s unique educational context and engaging with global scholarship, we hope to bring Armenian perspectives and insights to the broader international education discourse.”

MAEd comprises 45 credits and can be completed in 1.5 academic years. Designed to address pressing educational needs in the Armenian context, the program combines applied coursework, field-based projects, and inquiry-driven learning focused on real educational contexts. The curriculum includes core courses, electives, and practicum placements designed to meet the professional demands of diverse participants.

The program also offers four stackable certificate options: Educational Leadership, Management, and Policy; Teaching STEM; Teaching Social Studies; and Teaching Armenian Language Arts. These may be completed independently for professional development or applied toward the MAEd degree.

Graduates will be prepared for high-impact careers in K-12 teaching; instructional, curricular, and administrative leadership; education policy; research; and education-related roles in public, private, nonprofit, and corporate sectors.

For more information about the program, please check the MAEd webpage.

Founded in 1991, the American University of Armenia is a private, independent university located in Yerevan, Armenia, affiliated with the University of California, and accredited by the WASC Senior College and University Commission in the United States. AUA provides local and international students with Western-style education through top-quality undergraduate and graduate degree and certificate programs, promotes research and innovation, encourages civic engagement and community service, and fosters democratic values.

—

As Yerevan Boasts COP-17, Azerbaijan’s ‘Ecocide’ in Shikahogh Being Ignored

Shikahogh

As international leaders and environmental activists gather in Yerevan for the United Nations Convention on Biodiversity, known as COP17, the reality of Armenia’s Shikahogh State Nature Reserve, which is under incessant “ecocide” by Azerbaijan, is being swept under the rug by officials representing Armenia at the conference.

Founded in 1958, this reserve—which spans almost 30,000 acres and is approximately 94 percent forested—is home to 1,100 plant species (70 of which are listed in the Red Book) and rare animals such as the Caucasian leopard, the Bezoar ibex, the brown bear, and the Armenian viper.

Since 2022, the area has become a militarized zone, after Azerbaijani forces breached Armenia’s sovereign borders and invaded the area around Shikahogh, which abuts the Nerkin Hand village in the Syuink Province and a mere 24 miles from the Iran border.

Azerbaijani forces are still stationed with Armenia’s territory and have systematically engaged in deforestation, by indiscriminately cutting trees and clearing the forest. They have built 26-foot wide roads and constructed fortified positions.

According to expert analysis, work has been carried out across approximately 225 acres, 150 acres of which are all forest lands, according to a report published on Thursday in past.am.

According to investigative research by media outlets and an analysis of satellite imagery from Planet and Google Earth, the Azerbaijani side has carried out large-scale, illegal operations within the territory of the Shikahogh Reserve.

Data from the international organization Global Forest Watch indicates that between 2021 and 2023, Armenia lost approximately 250 acres of natural forest—almost 200 acres of which were lost in 2023 alone—a period that directly coincides with the active phase of Azerbaijani incursions and deforestation in this border area.

Most distressing, however, is that state institutions and the responsible authorities have chosen to remain silent or provide evasive responses.

The administration of the “Zangezur” Biosphere Complex has declined to provide clarifications, while Armenia’s Environmental Protection Ministry officially states that, because the areas are under the direct line of fire from Azerbaijan, it is impossible to provide precise data or assess the extent of the damage, Past.am reported.

This is not a typical environmental issue, but rather a deliberate act of ecocide, the consequences of which will be borne by future generations.

Environmental protection cannot be limited merely to statements made within closed halls or formal discussions of “green” agendas.

If the attention of the international community, environmental organizations, and decision-makers—within the framework of COP17—is not drawn to the environmental crimes being committed by Azerbaijan, then any global conference loses its true purpose and value.

The glaring environmental problems in Armenia—including the damaged ecosystem at Shikahogh and the loss of biodiversity—must become a central theme of the summit currently underway in Yerevan; for if we remain silent today and allow the destruction of our ancestral homeland, no “green” forum in the future will be able to restore the lost homeland and its wounded natural world.

—

«Քաղաքական պատվեր է»․ Հետընտրական շրջանում աշխատանքից ազատված Հայաստան Հակոբյ

Հոկտեմբեր 22, 2026

168․am-ը դեռ ամիսներ առաջ անդրադարձել էր Արմավիրի տարածաշրջանային պետական քոլեջում հետընտրական քաղաքական մակընթացություններին։

Արմավիրի տարածաշրջանային պետական քոլեջի կազմակերպադաստիարակչական աշխատանքների գծով կազմակերպիչ Հայաստան Հակոբյանը, որը «Ուժեղ Հայաստան» դաշինքի ընտրական ցուցակով պատգամավորության թեկնածու էր առաջադրվել, այդ օրերին տեղեկացրել էր՝ քաղաքական հայացքների համար անվստահության հիմքով իրեն ազատել են պաշտոնից։

«․․Ինձ ասում է, թե արձակուրդի ժամանակ մուտք եմ գործել քոլեջ, քարոզ եմ արել ուսանողներին, որը բացահայտ սուտ է, պնդում էր, թե ամսի 23-ին աշխատանքի չեմ ներկայացել, բայց ես ներկայացել եմ աշխատանքի և իր թույլտվությամբ էքսկուրսիա եմ տարել ուսանողներին, որ արձակուրդ եմ գնացել՝ մատնանշելով այդ պահին ծագած ընտանեկան պատճառները․․․

Ես բացատրագիրն եմ  ներկայացրել իրեն, հիմքեր բերել՝ պնդելով, որ չեն համապատասխանում իրականությանն ընդհանրապես իր մեղադրանքները, բայց երկուշաբթի տեսուչի միջոցով ուղարկում է թուղթը, որտեղ գրված է, թե անվստահության հիմքով ինձ ազատում է աշխատանքից»,- պատմել էր Հայաստան Հակոբյանը։

Կարդացեք նաև

  • «Մարգարիտա Հովհաննիսյանից կնիքը պահում են»․ Ավանի թիվ 57 մանկապարտեզում դատարանով վերականգնված նախկին տնօրենի գործունեությունն ինչ-ինչ անձինք խոչընդոտում են 
  • Ալիևը փորձում է նախապատրաստվել հնարավոր զարգացումներին. նա ամրապնդում է Ադրբեջանի դիրքերն այն ուղղություններում, որոնք կարող են վճռորոշ նշանակություն ունենալ. Վիտալի Մանգասարյան
  • Փաշինյանն անուղղակի դիմում է «Ուժեղ Հայաստան» և «Հայաստան» դաշինքներին… Հնարավոր է ԵՄ-ն Նիկոլ Փաշինյանի վրա խաղադրույք չկատարի. Քաղտեխնոլոգ

Նա հայտնել էր նաև, որ իրավական գործընթաց է մեկնարկելու։ Այսօր արդեն 168․am-ին հայտնի դարձավ, որ դատարանն այս հարցով որոշում ունի։

«Երկու նիստով դատական պրոցեսն ավարտվեց։ Առաջին նիստի ժամանակ դատավորը պահանջում էր, որ փաստեր բերեն, որովհետև ինձ վստահության կորստով է ազատել և մեկ ամբողջ օր աշխատանքի չներկայանալու համար։ Բայց այդպես էլ տնօրենի փաստաբանը չկարողացավ այդ փաստերը բերել։

Ընդհակառակը, դատարանում դրեցին այն տեսաձայնագրությունները, որտեղ երևում է, որ 9 անց 5  րոպե ես մուտք եմ գործում աշխատանքի վայր, և տնօրենի փաստաբանը հաստատում է։ Այսինքն՝ դատավորը պարզ լսում է, որ ես աշխատանքի եմ ներկայացել և գրեթե 85 րոպե և ավելի եղել եմ աշխատանքի վայրում, որից հետո իմ ուսանողներին տարել եմ էքսկուրսիա տնօրենի գիտությամբ։ Պարզապես տնօրենն այս պահին ասում է, որ ես իրեն չեմ զգուշացրել, բայց, բնականաբար, ստում է,- մանրամասնեց Հայաստան Հակոբյանը և հավելեց,- Դատական պրոցեսն ընթացել է շատ նորմալ, պարզ երևացել է, որ պրիմիտիվ և թույլ գործ է։

Իմ դեմ փաստարկներ ընդհանրապես չեն բերվել, որովհետև նման դեպքում, եթե տնօրենն իրեն խաբված էր զգում իմ կողմից, կարող էր իմ հանդեպ կիրառել նկատողություն, ապա նաև՝ խիստ նկատողություն՝ սահմանված կարգով։ Բայց ես իմ ամբողջ գործունեության ընթացքում ո՛չ նկատողություն ունեմ, ո՛չ խիստ նկատողություն ունեմ։ Ուստի ամեն ինչ հուշում էր, որ հայցս պետք է բավարարեին։ Սակայն ինձ հիասթափություն էր սպասում նաև այդ ատյանում․ դատարանը մերժեց մեր հայցը»։

«Դատալեքս» տեղեկատվական համակարգից ևս ծանոթացանք դատարանի վճռի բովանդակությանը․ «Հայաստան Մաղաքի Հակոբյանի հայցն ընդդեմ «Արմավիրի տարածաշրջանային պետական քոլեջ» ՊՈԱԿ-ի` «Արմավիրի տարածաշրջանային պետական քոլեջ» ՊՈԱԿ-ի տնօրեն Ջեմմա Սարգսյանի կողմից 29.06.2026 թվականին կայացված «Արմավիրի տարածաշրջանային պետական քոլեջ» ՊՈԱԿ-ի կազմակերպադաստիարակչական աշխատանքների գծով կազմակերպիչ, դասախոս Հայաստան Մաղաքի Հակոբյանի հետ 21.01.2020 թվականին կնքված թիվ 08Ա և 09.11.2023թ.-ին կնքված թիվ 03 աշխատանքային պայմանագրերը և 19.01.2024 թվականին կնքված համաձայնագիրը լուծելու և նրան աշխատանքից ազատելու մասին թիվ 124 հրամանն անվավեր ճանաչելու, նախկին աշխատանքում վերականգնելու, դրա անհնարինության դեպքում՝ համարժեք աշխատանք տրամադրելու և հարկադիր պարապուրդի ամբողջ ժամանակահատվածի համար միջին աշխատավարձը բռնագանձելու պահանջների մասին՝ մերժել:

2. Դատական ծախսերի հարցը համարել լուծված:

3. Վճիռն օրինական ուժի մեջ է մտնում հրապարակման օրվանից մեկ ամիս հետո և նույն ժամկետում կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քաղաքացիական դատարան»։

Մեր զրուցակիցն արձանագրեց․ «Տեղի ունեցողը քաղաքական պատվեր է․ ես հանդիսանում եմ «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության անդամ։ Հստակ երևում է, որ իշխանությունը լծակներ է օգտագործելը։ Իրենք էին ասում, չէ՞՝ կա՞ մի դատավոր, որ մեր ասածը չկատարի»:

Հայաստան Հակոբյանը սակայն նշեց՝ դիմելու են վերաքննիչ, սպառելու են բոլոր հնարավորությունները՝ արդարությունը վերականգնելու համար։

Հիշեցնենք՝ նախընտրական շրջանում Արմավիրի պետական տարածաշրջանային քոլեջը քաղաքական սկանդալի կենտրոնում էր հայտնվել․ Արման Թաթոյանը մամուլի ասուլիսի ժամանակ հրապարակել էր ձայնագրություն, որտեղ լսվում է, թե ինչպես է Արմավիրի տարածաշրջանային պետական քոլեջի դասախոսը (կամ տնօրենը) հրահանգում ուսանողներին ժամը 17:00-ին լինել հրապարակում՝ Նիկոլ Փաշինյանի քարոզարշավին մասնակցելու համար։ Ըստ ձայնագրության՝ երբ Արսեն անունով ուսանողն ընդդիմանում է, դասախոսը պահանջում է կատարել հանձնարարվածը։

—

«Նախադրյալներ կան, որ բողոքի այս ալիքը կտարածվի. Ֆրանսիայի իշխանությունը պետք

Հոկտեմբեր 22, 2026

Եվրոպական մի քանի երկրներում՝ Ֆրանսիայում, Իտալիայում և Ալբանիայում, բողոքի ակցիաներ են ընթանում։ Ամենազանգվածային ցույցերն ընթանում են Ֆրանսիայում, որին մասնակցում են հազարավոր ցուցարարներ, Ֆրանսիայում բողոքի ակցիաներն արդեն վերածվել են անկարգությունների՝ ակցիայի մասնակիցները շենքեր են հրդեհում, բրենդային խանութներ թալանում, նրանք նույնիսկ ներխուժել էին Լիոնի քաղաքապետարան։

Ի սկզբանե բողոքի ակցիա էին իրականացնում ուսանողները՝ բողոքելով կրթական պայմաններից, հետո արդեն բողոքի ակցիաները վերածվել են թանկացումների դեմ մասշտաբային ցույցերի:

Այս պահին էլ Ֆրանսիայում իրավիճակը լարված է, և զուգահեռ իշխանություններն ավելի են ուժեղացնում անվտանգության միջոցառումները։

Կարծիքներ են հնչում, որ Եվրոպայում ընթացող ցույցները, մասնավորապես Ֆրանսիայում, մեծ կապ ունի մուսուլմանների հետո, որոնք ահռելի մեծ թիվ են կազմում։

Կարդացեք նաև

  • «Իրանն ու ԱՄՆ-ը չեն զիջում դիրքերը, սա խիստ մտահոգիչ է ամբողջ Մերձավոր Արևելքի անվտանգության համար». Արարատ Կոստանյան
  • «Չի բացառվում, որ Սիրիայում բախումները կրեն որոշակի պարբերականություն՝ նաև հասարակության տարբեր շերտերի միջև. Իրանն ու ՌԴ-ն չեն կարող աջակցել ներսիրիական գործընթացներին». Արմեն Պետրոսյան
  • «Լճացած տարի էր. Իրադարձությունների նման զարգացման դեպքում Հայաստանում կբարձրացվի իշխանափոխության հարց». Արմեն Բադալյան

Միջազգայնագետ, արևելագետ Արարատ Կոստանյանը խոսելով այս թեմայի շուրջ, ասաց՝ որպես քաղաքական գործոն, Եվրոպայում ավելի շատ շեշտվում էր գաղթյալների ներհոսքի ավելացումը։ Թեպետ Եվրոպայում միշտ եղել են գաղթյալներ, սակայն այսպես քաղաքական շղարշ դրան չէր տրվել։

«Ավելի շատ խոսվում էր որոշ իսլամիստական խմբավորումների մասին, որոնք ավելի ծայրահեղական կողմնորոշում են ունեցել կամ ժխտել են ինտեգրումը Ֆրանսիային և առհասարակ արևմտյան հասարակության։ Ավելի իզոլացված իսլամիստական կենտրոնների են վերածվել։ Այս անգամ իսլամիստների գործոնը մտնում է բազմահազարանոց ցույցերի մեջ։

Բողոքի մասնակիցներն ուսանողներ են և միջին խավի ներկայացուցիչներ, որոնք բողոքում են թանկացումների դեմ։ Սա զուտ իսլամիստների բողոքը չէ, այլ իսլամիստները մեկ մաս են կազմում այդ ամենին՝ որպես քաղաքացիներ։ Չպետք է նաև մոռանանք իրենց կողմից անվանված ձախակողմյան ռադիկալ ուժերին, նրանք փորձում նաև դերակատարում ունենալ։ Այսինքն՝ ցուցարարներին ամենաշատ օժանդակողները ձախակողմյան ուժերն ու իսլամիստներն են, սակայն ուղիղ ներկայություն չեն ցուցաբերում, այլ ներկայանում են որպես աջակից»,- 168.am-ի հետ զրույցում նշեց Արարատ Կոստանյանը։

Ըստ մեր զրուցակցի, կա մեկ կողմ ևս, որը բողոքի ակցիայի ընթացքում անկարգություն ու թալան է իրականացնում, ինչը որևէ առնչություն չունի բողոքի ակցիայի մասնակիցների հետ։

«Այստեղ մի քանի դրդապատճառներ կան, նախ՝ ակցիան կապ ունի տնտեսական ու սոցիալական իրավիճակի հետ։ Նաև՝ գաղափարաբանական առճակատում կա, այսինքն՝ ռադիկալ ձախերի ու ռադիկալ աջերի մրցակցություն, երկու կողմն էլ ձգտում են Ֆրանսիայի նկարագրի մեջ ավելի շատ դերակատարություն ունենալ։ Երրորդը՝ գաղթյալների խնդիրն է, որը կարծես թե իսլամիստները նաև փորձում են ներկայացնել որպես բողոք։ Այնպես որ, այս բողոքն ունի ավելի խոր դրդապատճառներ՝ սոցիալ-քաղաքական, այսինքն՝ զուտ իսլամիստների բողոք չէ»,- շեշտեց Արարատ Կոստանյանը։

Մեր զրուցակցի կարծիքով՝ եթե Եվրոպայի մի քանի երկրներում բողոքի ալիք է բարձրացել, գուցե ոչ արևմտյան մի քանի երկրներում ևս նման ալիք բարձրանա՝ նոր աշխարհակարգի մուտք գործելուց առաջ, քանի որ տարբեր երկրներում դժգոհության ալիք կա, թեպետ ոչ տեսանելի ու ոչ փողոցում, սակայն առկա է։

«Ամենևին չեմ պնդում, որ բողոքի այս ալիքը կտարածվի, սակայն նախադրյալներն առկա են։

Կարծում եմ՝ Ֆրանսիայում կոմպրոմիս կլինի, եթե կոմպրոմիսի չգնան, ապա ներկայիս իշխանությունները գուցե չկարողանան կանխել աջակողմյան ուժերի առաջ գալը՝ Լը Պենին սատարող ուժերը։ Այնպես որ, ըստ իս՝ ներկայիս իշխանությունները Մակրոնի գլխավորությամբ պետք է կոմպրոմիսի գնան, որպեսզի այդ սցենարն՝ ուղղված իրենց դեմ, իրականություն չդառնա»,- ընդգծեց Արարատ Կոստանյանը։

—

Փաշինյանն անուղղակի դիմում է «Ուժեղ Հայաստան» և «Հայաստան» դաշինքներին… Հնարա

Հոկտեմբեր 22, 2026

Նիկոլ Փաշինյանն այսօր Կառավարության նիստից հետո հերթական ճեպազրույցի ժամանակ կրկին անդրադարձավ ՀՀ Սահմանադրությունը փոխելու մասին հարցին՝ նշելով, թե Ադրբեջանի հետ այդ հարցը չեն քննարկում, քանի որ այն Հայաստանի ներքաղաքական օրակարգն է։

Ըստ Նիկոլ Փաշինյանի, առաջիկայում կհրապարակեն Սահմանադրության նախագիծը և կսկսեն հանրային քննարկումներ ու կուղարկեն խորհրդարան։

«Կփորձենք մեր ընդդիմադիր գործընկերներին համոզել, որ սա շատ սկզբունքային հարց է և սա ՀՀ պետության հարատևությունը որոշելու ու լուծելու հարցն է։ Կփորձենք համոզել, չստացվեց, ուրեմն՝ կգնանք ուրիշ սցենարով, այդ թվում՝ կարող ենք և արտահերթ ընտրություններ անել, իսկ ո՞վ է ասել, որ նման սցենարը բացառված է։

Ամեն դեպքում ինձ համար խնդիր է, որ ըստ էության ես ունեմ հանձնառություն ՀՀ քաղաքացիների առաջ և Սահմանադրության փոփոխության, և խաղաղության համաձայնագրի ստորագրման ու վավերացման։ Կարծում եմ, եթե ՀՀ ժողովուրդն ուզում է այս հանձնառությունը տեսնել իրագործված, ուրեմն՝ մենք միասին պետք է այդ հանձնառությունն իրագործենք։ Եթե ժողովուրդը չի տեսնում այդ առաքելությունն իրագործելու հանձնառությունը, մի իքս պահի կարող է պարզվել, որ իմ քաղաքական առաքելությունը սպառված է։ Հետևաբար՝ սա ինձ համար չափազանց կարևոր ու սկզբունքային հարց է»,- նշեց Նիկոլ Փաշինյանը։

Կարդացեք նաև

  • Եվրասիական երկընտրանք․ ԵԱՏՄ-ից «զգուշացումը» և Երևանի ռազմավարական հակասությունները
  • «Մարգարիտա Հովհաննիսյանից կնիքը պահում են»․ Ավանի թիվ 57 մանկապարտեզում դատարանով վերականգնված նախկին տնօրենի գործունեությունն ինչ-ինչ անձինք խոչընդոտում են 
  • Ալիևը փորձում է նախապատրաստվել հնարավոր զարգացումներին. նա ամրապնդում է Ադրբեջանի դիրքերն այն ուղղություններում, որոնք կարող են վճռորոշ նշանակություն ունենալ. Վիտալի Մանգասարյան

Քաղտեխնոլոգ Արմեն Բադալյանն ասում է՝ հաշվի առնելով ՀՀ-ում ընթացող գործընթացները, քաղաքական դաշտում ոչինչ չի բացառում, այդ թվում՝ արտահերթ ընտրությունները։

«Թե ինչ նախադրյալներ կան, այդ մասին ՀՀ Սահմանադրությունում ու օրենքներում գրված է։ Եթե Նիկոլ Փաշինյանը հրաժարական ներկայացնի, մի քանի անգամ վարչապետ չընտրեն, տվյալ դեպքում միտումնավոր չընտրեն, դրանից հետո խորհրդարանը լուծարում են ու գնում են արտահերթ խորհրդարանական ընտրությունների։

Այսինքն՝ զուտ իրավական տեսակետից որևէ խնդիր չկա։ Ինչ վերաբերում է հնարավոր արտահերթ ընտրությունների արդյունքներին, ապա հիշեք՝ սկսած 1995 թվականից մինչև օրս, խորհրդարանական բոլոր ընտրությունների ժամանակ մեր ժողովուրդը սպեցիֆիկ ձևով ընտրել է տվյալ պահին իշխող քաղաքական ուժին։ Ստացվում է, որ ժողովուրդը շատ է «սիրում» տվյալ պահին իշխող ուժին, կամ էլ՝ մեզ մոտ ընտրական մեխանիզմը չի աշխատում, ինչն ավելի ճիշտ է»,- 168.am-ի հետ զրույցում նշեց Արմեն Բադալյանը։

Ըստ նրա, եթե Նիկոլ Փաշինյանը գնաց արտահերթ խորհրդարանական ընտրությունների, նշանակում է, որ ՔՊ-ն հաղթելու է, քանի որ ընտրական մեխանիզմը ՀՀ-ում չի աշխատում։ ՔՊ-ն կարող է պարտվել միայն մեկ դեպքում, եթե չունենա Արևմուտքի աջակցությունը, ինչն այս պահին ունի, ավելի կոնկրետ՝ ունի ԵՄ-ի քաղաքական աջակցությունը։

«Բնականաբար, տվյալ իրավիճակում ՔՊ-ին անհրաժեշտ է լինելու անել ամեն ինչ, որպեսզի ընտրությունների ժամանակ կարողանա վարչական ռեսուրսի կիրառմամբ  ստանա սահմանադրական մեծամասնություն։ Կարող է սահմանադրական մեծամասնություն չունենալ՝ կախված մի քանի հանգամանքներից, որովհետև տնտեսական ճգնաժամային իրավիճակ է ստեղծվելու, եթե Հայաստանն ու Ռուսաստանը միմյանց հետ «լեզու չգտնեն»  մինչև նոյեմբերի 30-ը։

Չնայած շատ հնարավոր է, որ ՔՊ-ն վարչական ռեսուրսով ստանա մոտավորապես նույն արդյունքը, ինչ հիմա»,- հավելեց Արմեն Բադալյանը։

Քաղտեխնոլոգի բնորոշմամբ, եթե հայ-ռուսական հարաբերությունները չկարգավորվեն, ՌԴ-ից հայերի մեծ հոսք է սպասվելու դեպի ՀՀ, ինչն էլ կարող է էականորեն ազդել ընտրությունների արդյունքների վրա։

«Նախորդ 35 տարիների ընթացքում եղել է համեմատաբար կայուն իրավիճակ, որի դեպքում էլ իշխող քաղաքական ուժերը կարողացել են իրենց համար որոշակի արդյունք ապահովել։ Բայց հիմա հայ-ռուսական հարաբերությունների վատթարացումը, սոցիալական վիճակի լարվածությունը, ՀՀ իշխանություների վարված քաղաքականության հետևանքով ՌԴ-ից Հայաստան վերադարձող քաղաքացիները կարող են որոշակի «խնդիրներ» ստեղծել  ընտրական գործընթացում։

Երբ Նիկոլ Փաշինյանն ասում է, որ ընդդիմությունը պետք է սահմանադրական հարցին աջակցի, սա նշանակում է, որ նա անուղղակի դիմում է ԱԺ «Ուժեղ Հայաստան» և «Հայաստան» դաշինքներին՝ առաջարկելով՝ 8 հոգի միանան իրենց և կողմ քվեարկեն Սահմանադրությանը։

Գուցե Նիկոլ Փաշինյանը հույսը դնի արևմտամետների վրա ու նրանց բերի խորհրդարան և նրանց հետ միասին՝ կոալիցիոն սկզբունքով ունենա մեծամասնություն։

Պետք է նաև հաշվի առնենք մեկ հանգամանք, որ շուտով Ֆրանսիայում ընտրություններ են, և եթե իշխանության գա Լը Պենը, ապա հայ-ֆրանսիական հարաբերություններն այն չեն լինի, ինչ այժմ։ Բացի այդ, ԵՄ-ն հնարավոր է Նիկոլ Փաշինյանի վրա խաղադրույք չկատարի՝ ուղղակի ժամանակ չունենա դրա համար, կամ էլ հարցն այդքան կարևոր չլինի։

Նկատի ունեմ շատ գործոններ կան, որոնք կարող են ազդել ընտրական գործընթացի վրա, հետևաբար՝ նաև նոր Սահմանադրություն ընդունելու գործընթացի վրա։ Բայց մինչ այդ պետք է սպասենք նոյեմբերի 30-ին, թե ինչ է լինելու ԵԱՏՄ-Հայաստան հարաբերություններում, սրանից շատ բան է կախված»,- ընդգծեց Արմեն Բադալյանը։

—

Ալիևը փորձում է նախապատրաստվել հնարավոր զարգացումներին. նա ամրապնդում է Ադրբե

Հոկտեմբեր 22, 2026

Նիկոլ Փաշինյանը վերջերս խոսել էր Տիգրանաշենի փոխանակման և Արծվաշենի տեղաշարժի մասին՝ նշելով. «Ես կարծում եմ, որ Հայաստանում պետք է լինի Արծվաշեն գյուղ, էնպես չի, որ Արծվաշեն բնակավայրը պետք է փակենք: Բայց կարա լինի, օրինակ, Արծվաշենի և Հայաստանի արանքում տարածք կա, որն Ադրբեջանի տարածքն է, գաղափարներից մեկը կարա լինի, որ Արծվաշեն գյուղը տեղաշարժվում է՝ մի քիչ աջ, մի քիչ ձախ տարվելով, բայց գյուղը չենք փակում»:

Ի՞նչ ասել է՝ Արծվաշենի տեղաշարժ, ի՞նչ խնդիր է Արծվաշենը լուծում Ադրբեջանի համար, ի՞նչ խնդիր՝ Հայաստանի համար, և անվտանգային ի՞նչ ռիսկեր ենք ունենում Տիգրանաշենի հանձնման դեպքում, ի վերջո, հերթը հասնելու է նաև նախիջևանյան թևում գտնվող մեր դիրքերին, որտեղ մենք, ամեն դեպքում, դեռ գերակա դիրք ունենք:

Եվ սա այն դեպքում, երբ հասկանալի չէ՝ մինչև հիմա մեր ավելի քան 200 քկմ օկուպացված տարածքներից քանի՞ տոկոսն է մեզ վերադառնալու, այն դեպքում, երբ դրանցով հանդերձ է ՀՀ տարածքային ամբողջականությունը 29.743 քկմ:

Այս և անվտանգային այլ հարցերի շուրջ 168.am-ը զրույցել է «Հենակետ» վերլուծական կենտրոնի հիմնադիր Վիտալի Մանգասարյանի հետ:

Կարդացեք նաև

  • «Մարգարիտա Հովհաննիսյանից կնիքը պահում են»․ Ավանի թիվ 57 մանկապարտեզում դատարանով վերականգնված նախկին տնօրենի գործունեությունն ինչ-ինչ անձինք խոչընդոտում են 
  • Փաշինյանն անուղղակի դիմում է «Ուժեղ Հայաստան» և «Հայաստան» դաշինքներին… Հնարավոր է ԵՄ-ն Նիկոլ Փաշինյանի վրա խաղադրույք չկատարի. Քաղտեխնոլոգ
  • «Քաղաքական պատվեր է»․ Հետընտրական շրջանում աշխատանքից ազատված Հայաստան Հակոբյանը փորձում է վերականգնել արդարությունը

– Նիկոլ Փաշինյանը, թերևս, մոլորակի միակ երկրի ղեկավարն է, որն իր սեփական պետության տարածքի մասին խոսում է բացառիկ ճշգրիտ թվերով՝ մաթեմատիկական լեզվով ասած՝ «էպսիլոն ճշտությամբ»: Պետության ինքնիշխան տարածքը նման բացարձակ թվային շրջանակների մեջ դնելը, երբ դեռևս վերջնականապես ճշգրտված ու համաձայնեցված չեն սահմանները, մեղմ ասած, աբսուրդ է, և քաղաքագիտական ու դիվանագիտական պրակտիկայում չտեսնված երևույթ:

Ինչ վերաբերում է Արծվաշենի «տեղաշարժին» կամ փոխանակման վերաբերյալ հայտարարություններին, ապա դեռևս պարզ չէ, թե ինչ նկատի ունի իշխանությունը: Առկա է լուրջ մտավախություն, որ վերջում կարող է պարզվել՝ Արծվաշենն ու Տիգրանաշենն իսկապես «տեղաշարժվել են», սակայն երկու դեպքում էլ տեղաշարժվել են դեպի Ադրբեջան: Այսինքն՝ մի դեպքում հայկական անկլավը մնում է Ադրբեջանի վերահսկողության տակ, իսկ մյուս դեպքում՝ Հայաստանի համար ռազմավարական նշանակություն ունեցող տարածքը՝ հանձնվում։ Զուգահեռ հանրությանը կսկսեն համոզել, որ «խաղաղությունը խնամելու» տրամաբանությունից ելնելով է այդ քայլը կատարվել։

Ադրբեջանի կողմից օկուպացված ավելի քան 200 քառակուսի կիլոմետրի հարցում էլ լավատեսության համար առանձնապես հիմքեր չեմ տեսնում։ Կարծում եմ՝ եթե անգամ ադրբեջանական կողմը համաձայնի վերադարձնել այդ տարածքները, դա կարող է տեղի ունենալ միայն Հայաստանի կողմից չափազանց մեծ գին վճարելու դեպքում։ Իսկ թե որն է լինելու այդ գինը, այս պահին դեռ պարզ չէ։

Ռազմական տեսանկյունից խնդիրը շատ ավելի խորն է։ Սահմանային յուրաքանչյուր հատված ունի իր աշխարհագրական առանձնահատկությունները, դիտարկման հնարավորությունները, պաշտպանական նշանակությունն ու հակառակորդի գործողությունները վերահսկելու ներուժը։ Եթե տարածքային վերադասավորումների հետևանքով Հայաստանը կորցնում է գերակա դիրքեր կամ ստիպված է լինում նահանջել ավելի անբարենպաստ բնագծեր, ապա դա կարող է թուլացնել պաշտպանական համակարգը՝ անկախ նրանից, թե քաղաքական մակարդակում ինչ անուն կտրվի այդ գործընթացին։

– Անդրադարձաք Նախիջևանյան թևում դիրքային հնարավոր փոփոխություններին, Նախիջևանն Ալիևը դարձնում է ռազմավարական նշանակության տարածք՝ առավել քան եղել է, և այնտեղ նույնիսկ հանքեր է փնտրում, փորձում դրան մասնակից դարձնել ԱՄԷ-ին, որի հետ նաև ռազմական համագործակցություն ունի:

– Արցախին վերջնականապես տիրանալուց հետո Բաքուն ակնհայտորեն ավելի մեծ ուշադրություն է դարձնում Նախիջևանին, և կարծում եմ՝ դա ամենևին էլ պատահական չէ։ Այն ունի ռազմավարական նշանակություն՝ հաշվի առնելով Թուրքիայի հետ անմիջական սահմանը, Իրանի հարևանությունը և Հայաստանի հարավային հատվածի նկատմամբ ունեցած աշխարհագրական դիրքը։ Ալիևը փորձում է Նախիջևանը վերածել ավելի մեծ ռազմաքաղաքական նշանակություն ունեցող կենտրոնի՝ այն զարգացնելով ոչ միայն տնտեսական, այլև ռազմավարական ուղղություններով։ Սա պետք է դիտարկել տարածաշրջանային երկարաժամկետ գործընթացների համատեքստում։

Բաքվում շատ լավ հասկանում են, որ միջնաժամկետ և հատկապես երկարաժամկետ հեռանկարում տարածաշրջանում խաղի կանոնները կարող են փոխվել։ Իրանի շուրջ զարգացումները, Թուրքիայի հավակնությունները, ռուսական ազդեցության հնարավոր փոփոխությունները և Հայաստանի արտաքին քաղաքական կողմնորոշման հարցերը կարող են ստեղծել մի իրավիճակ, որտեղ այսօրվա ուժերի հարաբերակցությունն էապես տարբերվի վաղվա հարաբերակցությունից։ Հենց այդ պատճառով Ալիևը, հավանաբար, փորձում է նախապես պատրաստվել հնարավոր զարգացումներին՝ ամրապնդելով Ադրբեջանի դիրքերն այն ուղղություններում, որոնք ապագայում կարող են վճռորոշ նշանակություն ունենալ։

– Իսկ ինչո՞ւ է Բաքվին ձեռնտու սահմանազատման գործընթացը շարունակել Տավուշից:

– Կարծում եմ, որ Բաքվի համար Տավուշի հատվածից սահմանազատման գործընթացը սկսելն ու շարունակելը պատահական ընտրություն չէ, այլ հստակ հաշվարկված քայլ:

Ադրբեջանական կողմը շատ լավ հասկանում է՝ սահմանազատումը երկարաժամկետ գործընթաց է, և եթե նրանց նպատակն իրապես խաղաղությունը լիներ, ապա չէին ստիպի հայկական կողմին, որ հենց այդ հատվածից սկսեն սահմանազատումը:

Հայկական կողմն էլ, իր հերթին, խաղաղությունը խնամելու և լայնամասշտաբ էսկալացիայից խուսափելու տրամաբանությունից ելնելով, ստիպված համաձայնել է այս պայմաններին:

Անգամ, եթե կողմերը մեծ արագությամբ իրականացնեն սահմանազատման և սահմանագծման աշխատանքները, դա առնվազն տարիներ է տևելու: Այս ընթացքը Բաքվին տալիս է ամենակարևոր ռեսուրսներից մեկը՝ ժամանակ: Ժամանակ շահելով՝ Ադրբեջանը հնարավորություն է ստանում ամրապնդել իր դիրքերը, դանդաղեցնել այն հարցերի քննարկումը, որոնք ձեռնտու չեն իրեն, և միևնույն ժամանակ պահպանել ռազմաքաղաքական ճնշման լծակները Հայաստանի նկատմամբ:

Մինչ Բաքուն շահում է ժամանակը, ՀՀ ղեկավարությունն այդ ընթացքում հասարակությանը համոզելու է, որ սահմանազատման արդյունքում օկուպացված տարածքներից Ադրբեջանը դուրս է գալու, սակայն որևէ մեկը չի ասելու և չի կարող հստակ նշել՝ երբ է դա տեղի ունենալու:

Բացի տարածքային և ռազմավարական առավելություններից, Ադրբեջանին այս պրոցեսն անհրաժեշտ է նաև, որ միջազգային հանրության մոտ դիրքավորվի որպես կառուցողական կողմ: Սահմանազատման երկկողմ ձևաչափին մասնակցելով՝ Բաքուն արտաքին աշխարհին ցույց է տալիս, իբր պատրաստակամ է խաղաղության։

– Ադրբեջան-Թուրքիա ներկա տարաձայնությունները կազդե՞ն ռազմական համագործակցության վրա, թե՞ ոչ: Որքանո՞վ է Ադրբեջանը փորձում անկախանալ Թուրքիայից, և որքանո՞վ կստացվի դա իրեն և ի՞նչ հարցերում:

– Արցախյան 44-օրյա պատերազմից հետո Բաքուն հարմար առիթներին միշտ շեշտել է, որ պատերազմը միայնակ է հաղթել՝ փորձելով ընդգծել սեփական բանակի ու պետականության ինքնուրույնությունն ու հզորությունը: Մինչդեռ թուրքական ղեկավարությունն առիթը բաց չի թողնում հայտարարելու, որ Ադրբեջանի հաղթանակը տեղի է ունեցել Թուրքիայի անմիջական ու վճռորոշ օգնությամբ: Այս հռետորաբանական հակասությունն իսկապես դարձել է տեղեկատվական ու քաղաքական որոշակի լարվածության պատճառ, քանի որ Բաքվին դուր չի գալիս «կրտսեր եղբոր» կամ Անկարայից լիովին կախյալ սուբյեկտի կարգավիճակում ներկայանալը:

Այնուամենայնիվ, այս հակասությունների արդյունքում ռազմավարական դաշնակցային պարտավորությունները խզելու կամ չեղարկելու ոչ մի հիմք այս պահին չկա: Ադրբեջանն ու Թուրքիան խորապես փոխկապակցված են աշխարհաքաղաքական և անվտանգային ընդհանուր շահերով։ Մենք պարբերաբար տեսնում ենք, թե ինչ ինտենսիվությամբ են անցկացվում ադրբեջանա-թուրքական համատեղ զորախաղերը, որքան ակտիվ է ռազմական փորձի փոխանակումն ու ադրբեջանական բանակի վերափոխումը թուրքական ՆԱՏՕ-ի մոդելի պրոցեսները։ Այս իրավիճակում որևէ հիմք չկա կարծելու, թե 2021 թվականին ստորագրված Շուշիի հռչակագիրը կկորցնի իր ուժը կամ հօդս կցնդի։

Բաքուն փորձում է ցույց տալ, որ ինքը տարածաշրջանային ինքնուրույն խաղացող է, այլ ոչ թե Անկարայի կամակատարը: Այս ձգտումը հատկապես տեսանելի է այն հարցերում, որտեղ Ադրբեջանը փորձում է հավասարակշռել իր հարաբերությունները Ռուսաստանի, Իսրայելի, Չինաստանի և Արևմուտքի հետ՝ չսահմանափակվելով միայն թուրքական ազդեցության ոլորտով:

– Բաքուն այս օրերին Թուրքիային հերթական անգամ հիշեցնում է Իսրայելի հետ իր ռազմավարական հարաբերությունները և զգուշացնում՝ դրանք փոփոխության չեն ենթարկվելու: Վերջին օրերին տեղեկություններ եղան, որ Բաքուն Իսրայելի հետ նոր գործարքներ է փորձում կնքել, թեև դրանք պաշտոնական հաստատում չեն ստացել: Միաժամանակ, խորացվում է թյուրքական և արաբական երկրների հետ ռազմական համագործակցությունը:

– Ադրբեջանի և Իսրայելի միջև ռազմատեխնիկական համագործակցությունը նոր երևույթ չէ. Բաքուն Իսրայելի հետ ռազմական համագործակցության երկարատև և բավականին արդյունավետ փորձ ունի: Տարիների ընթացքում այդ գործընկերությունը ներառել է՝ ինչպես ժամանակակից անօդաչու թռչող սարքերի, հակաօդային պաշտպանության համակարգերի, այնպես էլ՝ բարձր ճշգրտության հրթիռային սպառազինության ձեռքբերում: Այսօր էլ, չնայած տարածաշրջանային բարդ իրողություններին, Ադրբեջանը շարունակում է նոր գործարքների շուրջ բանակցությունները ոչ միայն Թել Ավիվի, այլև թյուրքական ու արաբական երկրների հետ՝ փորձելով էլ ավելի դիվերսիֆիկացնել ու արդիականացնել իր զինանոցը:

– Ի դեպ, այսօր մեծ հեռահարությա՞ն, թե՞ միջին և փոքր հեռահարության սպառազինության անհրաժեշտությունը կա, ի՞նչ է հուշում ժամանակակից պատերազմը: Ադրբեջանը կարծես ուշադրություն է դարձնում միջին հեռահարության հրթիռներին՝ բարձր ճշգրտությամբ: Նույն իսրայելական EXTRA-MR-ը, որի գնման մասին տեղեկություններ են շրջանառվում՝ Ադրբեջանի անվան հիշատակմամբ, միջին հեռահարության և բարձր ճշգրտության կառավարվող հրթիռ է: Այն հնարավորություն է տալիս մինչև 80 կմ հեռավորության վրա բարձր ճշգրտությամբ խոցել կարևոր նշանակության թիրախները:

– Ինչ վերաբերում է հրթիռային սպառազինության հեռահարության ընտրությանը (մեծ, միջին, թե փոքր), ապա դա առաջին հերթին կախված է կոնկրետ երկրի առջև ծառացած ռազմավարական և աշխարհագրական մարտահրավերներից: Սպառազինության անհրաժեշտությունն ու տեսակը որոշվում են ոչ թե պարզապես հնարավորինս հեռահար զենք ունենալու ցանկությամբ, այլ հնարավոր հակառակորդի տարածքային խորությամբ, ռազմավարական թիրախների տեղակայմամբ և պաշտպանական հայեցակարգով:

Օրինակ, Իրանի պարագայում, հաշվի առնելով այդ երկրի ահռելի տարածքը, աշխարհաքաղաքական ընդգրկումը և հնարավոր հակառակորդների հեռավորությունը, մեծ հեռահարության հրթիռների ավելի մեծ պահանջարկ ու անհրաժեշտություն կա: Մինչդեռ, հաշվի առնելով տարածաշրջանային ռազմաբեմի փոքր մասշտաբներն ու աշխարհագրությունը, չեմ կարծում, որ Ադրբեջանին իրականում անհրաժեշտ կլինեն մեծ հեռահարության հրթիռներ. նման թատերաբեմում լիովին բավարար են միջին և փոքր հեռահարության, սակայն բարձր ճշգրտություն ունեցող համակարգերը:

Այս համատեքստում հարկ է հիշեցնել, որ 2018 թվականին Նիկոլ Փաշինյանի կառավարության հնգամյա ծրագրում նույնպես նշված էր, որ Հայաստանը պետք է կարողանա ձեռք բերել կամ ունենալ մեծ հեռահարության հրթիռներ: Այդ ժամանակ առիթ եմ ունեցել անդրադառնալու կառավարության ծրագրի այդ կետին և նշելու, որ նման հեռահարության հրթիռների կարիք Հայաստանը պարզապես չունի:

Ի վերջո, ինչպես ցույց տվեց ժամանակը, կառավարության ծրագրի այդ դրույթը նույնպես մնաց միայն թղթի վրա: Ինչպես շատ բաներ, որոնք գրվեցին այս տարիների ընթացքում կառավարության տարբեր ծրագրերում ու հայտարարություններում, այդ մեկն էլ տեղի չունեցավ և կյանքի չկոչվեց։

—